Szko豉 Podstawowa im. Juliusza S這wackiego w Su這wie, ul. Szkolna 6, 56-300 Milicz

Mogi喚 pradziada ocal od zapomnienia

Sprawozdanie z akcji w roku 2017

W dniach od 8 lipca do 18 lipca grupa wolontariuszy z Gimnazjum im. Jana Paw豉 II w Su這wie oraz z Gimnazjum we Wr鏏li鎍u przebywa豉 na Ukrainie uczestnicz帷 w VIII edycji „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia”, po raz kolejny organizowanej przez Telewizj Polsk we Wroc豉wiu oraz Kuratorium we Wroc豉wiu.

W tym wyj徠kowym przedsi瞝zi璚iu brali udzia uczniowie i absolwenci Gimnazjum im. Jana Paw豉 II w Su這wie: Jakub Skowron( III klasa), absolwenci Dominik Nocny, Daniel Michaliszyn, Szymon Stencel, Karolina Binek, Sara Ciupak.

Z Gimnazjum we Wr鏏li鎍u w akcji uczestniczy造 uczennice III klasy: Julia ㄆczak i Martyna Miszkiewicz.

Opiekunami byli: dyrektor su這wskiego gimnazjum Krystyna Piosik, nauczyciel su這wskiego gimnazjum Bogumi Piosik i radna Gminy Milicz Jadwiga Janczura.

W tym roku odprawa wszystkich wolontariuszy odby豉 si przed Urz璠em Marsza趾owskim we Wroc豉wiu. Oko這 1100 wolontariuszy z Dolnego 奸御ka 88 busami wyjecha這 na ponad 100 cmentarzy po這穎nych na terenie Ukrainy. Przez 10 dni podczas wakacji wolontariusze porz康kowali polskie cmentarze po這穎ne na Kresach Wschodnich. Grupa z Su這wa i Wr鏏li鎍a porz康kowa豉 cmentarze w miejscowo軼iach: Bar, S御iadowice i Tulig這wy ko這 Kr鏊ina. Na cmentarz w Barze wolontariusze zawie幢i i zamontowali tablic drewnian z wyrze嬌ionym polskim or貫m i napisem: Cmentarz Polski w Barze. Tablic przygotowa豉 Patrycja Kukla-uczestniczka warsztat闚 rze嬌iarskich w S陰cznie. W tym roku prace polega造 g堯wnie na wycinaniu krzew闚, zaro郵i, czyszczeniu pomnik闚, koszeniu trawy, malowaniu i odnawianiu napis闚 na nagrobkach. Nasza grupa pobra豉 i przywioz豉 ziemi z cmentarzy, na kt鏎ych pracowali. Ziemia ta zostanie przekazana do wsp鏊nej mogi造 po鈍i璚onej Kresowiakom, kt鏎a stanie w Miliczu. Po pracach porz康kowych wolontariusze zawi您ali na ka盥ym polskim grobie wst捫k i zapalili znicze. Cz窷 zniczy przywiezionych z Polski zostanie zapalona 1 listopada na polskich cmentarzach przez osoby, z kt鏎ymi nasi wolontariusze si zaprzyja幡ili. Nasza grupa opr鏂z sprz徠ania i porz康kowania na wyznaczonych cmentarzach sporz康zi豉 bogat dokumentacj zdj璚iow i filmow.

R闚nie i w tym roku nasza ekipa sprz徠a豉 zabytkowy ko軼i馧 pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej w Stoja鎍ach przed odpustem. W nast瘼nym dniu wolontariusze w陰czyli si aktywnie w msz odpustow w tym ko軼iele.

Grupa wolontariuszy spotyka豉 si z mieszka鎍ami Baru, S御iadowic, S康owej Wiszni, Kr鏊ina s逝chaj帷 opowie軼i o ich 篡ciu teraz i dawniej, dowiedzia豉 si o ich 篡ciowych losach. W tym roku mieszka鎍y Kr鏊ina przygotowali dla naszych wolontariuszy koncert w wykonaniu miejscowych artyst闚. Na koniec nasza grupa w陰czy豉 si do wsp鏊nego 酥iewania piosenek: „ Tylko we Lwowie”, ”Soko造”, „Sz豉 dzieweczka do laseczka”,” O m鎩 rozmarynie” i inne .

Nasza grupa mia豉 mo磧iwo嗆 odwiedzi i zapali znicze na grobach Polak闚 na cmentarzu ㄊczakowskim, pospacerowa i podziwia walory parku Stryjskiego. R闚nie zwiedzi豉 Gr鏚ek Jagiello雟ki .

Wolontariusze mieszkali w Kr鏊inie u rodzin maj帷ych pochodzenie polskie: u pani Marii Zacharczuk oraz Marianny i Wiktora Bunio.

Grupa by豉 bardzo pracowita, zdyscyplinowana ,maj帷a wiele cennych inicjatyw, chocia瘺y wykonanie schod闚 na cmentarz w Barze. Pomimo upa逝 i zm璚zenia fizycznego wszyscy pracowali z wielkim zapa貫m i entuzjazmem. Kierowca naszego busa p. Edward Ostropolski r闚nie w陰cza si w prace porz康kowe, a szczeg鏊nie w napraw kosiarek. Grupa radosna, roz酥iewana, maj帷a ch耩 poznawania ludzi i histori Kres闚 Wschodnich. Efekt prac ko鎍owych na wysprz徠anych cmentarzach wywo造wa w ca貫j grupie rado嗆 i zadowolenie z wykonanego zadania. Nale篡 podkre郵i, 瞠 spotykali鄉y si zawsze z wielk 篡czliwo軼i i dobroci ze strony ludzi, z kt鏎ymi mieli鄉y przyjemno嗆 si spotka.

Wielu ludzi dobrej woli co roku pomaga wolontariuszom wyjecha na kresy, aby poznawali swoje korzenie. Dzi瘯i wsparciu Burmistrza Gminy Milicz p. Piotra Lecha, Stowarzyszeniu na Rzecz Ekologii Humanistycznej Ekos w Su這wie wolontariusze z Gminy Milicz mogli w陰czy si w patriotyczne przedsi瞝zi璚ie „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia”

Po raz kolejny akcj wsparli: Firma El瘺ieta i Jacek Tarczy雟cy przekazuj帷 wyroby w璠liniarskie, Wojciech Skowro雟cy, Krystyna Szocik pomidory a Edward Rybka pieczywo. R闚nie su這wscy parafianie i mieszka鎍y Wr鏏li鎍a przekazali artyku造 spo篡wcze, pi鄉iennicze, chemiczne, odzie i inne, kt鏎e zosta造 przekazane mieszka鎍om na Kresach Wschodnich.

Akcja „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia” to ca造 czas trwaj帷a 篡wa lekcja historii. Sta造m elementem s kwesty charytatywne, organizowane akcje zbierania „symbolicznej z這t闚ki”, zbi鏎ka bia造ch i czerwonych zniczy, zbi鏎ki produkt闚 spo篡wczych ,materia堯w pi鄉ienniczych i innych. Dzi瘯uj wszystkim, kt鏎zy przyczynili si do tego, aby wolontariusze z Gminy Milicz mogli bezpiecznie wyjecha na Kresy Wschodnie, spe軟i swoje patriotyczne zadanie i z zadowoleniem oraz rado軼i powr鏂i do swoich dom闚.

opiekun grupy Krystyna Piosik

Kalendarium wyjazdu:

8-9 lipca 2017

Dnia 8 lipca 2017 roku o godzinie 16:30 przed domem opiekun闚 akcji pa雟twa Piosik闚 w Su這wie odby豉 si zbi鏎ka uczestnik闚 akcji „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia” przed wyjazdem na Ukrain. W sk豉d wolontariuszy weszli uczniowie i absolwenci Gimnazjum im. Jana Paw豉 II w Su這wie: Dominik Nocny, Daniel Michaliszyn, Karolina Binek, Szymon Stencel, Jakub Skowron, Sara Ciupak oraz ucznennice Gimnazjum we Wr鏏li鎍u: Julia ㄆczak i Martyna Miszkiewicz. Opiekunami byli: Krystyna i Bogumi Piosik, Jadwiga Janczura, Edward Ostropolski (kierowca). Uczestnicy zapakowali do busa baga瞠, niezb璠ny sprz皻 do pracy, dary dla Kresowiak闚 (artyku造 篡wno軼iowe, chemiczne oraz materia造 biurowe i szkolne), a nast瘼nie oko這 godz. 17:30 wyruszyli do Wroc豉wia na odpraw wszystkich grup wolontariuszy z Dolnego 奸御ka. Odprawa mia豉 charakter uroczysty, obecni byli przedstawiciele w豉dz samorz康owych miasta Wroc豉wia, dolno郵御ki wicekurator, radni sejmiku wroc豉wskiego, rodzice, przyjaciele i sympatycy akcji. Odpraw u鈍ietni zesp馧, kt鏎y zaprezentowa kilka ta鎍闚 lwowskich oraz aktorzy scen polskich. We Wroc豉wiu absolwent Gimnazjum im. Jana Paw豉 II w Su這wie Dominik Nocny udzieli wywiadu TVP Wroc豉w. Oko這 godziny 20:30 nasza grupa w korowodzie innych bus闚 wyjecha豉 w kierunku Ukrainya. Po wielu godzinach jazdy (o 4:30 czasu polskiego) dotarli鄉y na granic polsko-ukrai雟k i po p馧torej-godzinnej kontroli wjechali na teren Ukrainy. Oko這 godziny 7 czasu ukrai雟kiego, nasza grupa dotar豉 do Kr鏊ina. Spotka豉 nas tam niespodzianka, gdy czeka豉 tam ju na nas telewizja TVP Wroc豉w na czele z pani redaktor Gra篡n Or這wsk-Sondej, kt鏎a nas powita豉 oraz przeprowadzi豉 wywiad z nami i gospodarzami, u kt鏎ych mieszkali鄉y przez ca造 okres naszego pobytu na Ukrainie. Nast瘼nie pojechali鄉y wraz z ekip Telewizji Wroc豉w do miejscowo軼i Bar, gdzie odwiedzili鄉y cmentarz , na kt鏎ym spoczywa wiele przodk闚 mieszka鎍闚 Su這wa i okolic. Nast瘼nie udali鄉y si wraz z ekip telewizyjn do zachowanego domu dziadk闚 pani Krystyny Piosik. Oko這 godziny 12:30 wr鏂ili鄉y do Kr鏊ina, gdzie czeka na nas przygotowany smaczny obiad. Oko這 godziny 17 uczestniczyli鄉y razem ze spo貫czno軼i Kr鏊ina we mszy 鈍i皻ej, kt鏎a odby豉 si przy pobliskiej kapliczce. Dzie by pe貫n wra瞠. Zm璚zenia, ale zadowoleni udali鄉y si na spoczynek.

Karolina

10 lipiec 2017

Po pysznym 郾iadaniu przygotowanym przez pani Mari i Mariann pojechali鄉y do miejscowo軼i Bar, gdzie rozpocz瘭i鄉y prac, w ramach VIII edycji akcji „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia”. Pracy by這 wiele, musieli鄉y w這篡 w odnowienie cmentarza wiele si i energii, aby wykosi trawy, usun望 drzewa i odnowi zachowane nagrobki. Podczas spotkania z mieszkank Baru, dowiedzieli鄉y si jak przebiega豉 pierwotna granica cmentarza. Dzi瘯i temu uda這 nam si powi瘯szy obszar cmentarza. Ponadto odkryli鄉y szcz徠ki drewnianej kaplicy cmentarnej, drewniany krzy oraz dwa kolejne groby. Na obiad zostali鄉y zaproszeni przez Pana Olka, kt鏎ego poznali鄉y w dniu poprzednim po mszy 鈍i皻ej. Pan Olek przygotowa bogaty pocz瘰tunek. Po obiedzie pe軟i si ruszyli鄉y do dalszej pracy na barowskim cmentarzu. Oko這 godziny 18.00 udali鄉y si do miejscowo軼i Melatyn, by zobaczy odnowiony, dzi瘯i inicjatywie Pana Olka, pi瘯ny polski ko軼i馧. Mia這 tam r闚nie miejsce spotkanie z rodowit Polk oraz jedyn Polk mieszkaj帷 w miejscowo軼i Melatyn. A po powrocie do domu czeka造 ju na nas przepyszne pierogi. Przygotowane przez Pani Mari.

Wieczorem wraz z gospodarzami 酥iewali鄉y polski piosenki i ogl康ali鄉y filmy oraz zdj璚ia z poprzednich edycji akcji.

Dominik

11 lipca 2017

Oko這 godz. 900 wyruszyli鄉y po raz kolejny na podb鎩 Baru. Wszyscy wolontariusze wypocz璚i i przygotowani, wzi瘭i si do pracy. Ju na samym pocz徠ku pojawi造 si trudno軼i z wej軼iem na teren cmentarza. Cmentarz po這瘸ny jest na wzniesieniu i nie ma dogodnego doj軼ia. Wchodzi si z w患ozu pod g鏎. Karolina za篡czy豉 sobie schod闚, wi璚 ch這pcy, aby udowodni, 瞠 s w stanie tego dokona, wzi瘭i si do pracy. Najwi瘯szy wk豉d w這篡li w u這瞠nie schod闚 mieli Dominik i Daniel, a pozosta豉 cz窷 grupy zaj窸a si dalszym czyszczeniem cmentarza, tj. oczyszczanie z ga喚zi, grabienie, zawi您ywanie wst捫ek bia這-czerwonych oraz roznoszenie i zapalanie zniczy na grobach. Pan Bogumi Piosik dokonywa ostatnich poprawek kos. Pani Jadwiga, wraz ze swoj kamer dokumentowa豉 wszystkie podj皻e przez nas prace, filmowa豉 ca造 cmentarz. Pan Edward, kierowca, w陰cza si ch皻nie do wszystkich prac, a w szczeg鏊no軼i do zawi您ywania wst捫ek na nagrobkach. Ch這pacy w tym czasie nadal m璚zyli si ze schodami. Nie oby這 si bez ich zirytowanych spojrze w stron ka盥ego, kto na si喚 pr鏏owa im powiedzie co maj zrobi. Doskonale wiedzieli co chcieli uzyska, i dzielnie d捫yli do celu. W czasie przerwy obiadowej kolejny raz zostali鄉y zaproszeni na obiad do Pana Olka. Przygotowa on dla nas posi貫k, kt鏎ym mo積a by spokojnie nakarmi ca貫 wojsko. By這 przepyszne. Po zjedzonym obiedzie udali鄉y si z powrotem na cmentarz. Trzeba by這 jeszcze zmierzy powierzchni, na kt鏎ej pracowali鄉y przez 2 dni. Z pomiar闚, kt鏎ych dokona Szymon i Julka wynik這, 瞠 wysprz徠ali鄉y ok. 30 ar闚. W czasie, gdy ca豉 nasz grupa ko鎍zy豉 prace na cmentarzu, Daniel z Dominikiem sko鎍zyli schody, na kt鏎ych zosta造 dodatkowo po這穎ne dach闚ki, kt鏎e podarowa豉 nam rodzina mieszkaj帷a ko這 cmentarza. Na koniec naszych prac zamontowali鄉y, przywiezion z Polski, drewnian tablic, na kt鏎ej wyrze嬌iono or豉 oraz napis „Cmentarz polski w Barze”. Obok napisu umie軼ili鄉y flagi Polski. Odwiedzi造 nas tak瞠 mieszkanki Baru, kt鏎e podzi瘯owa造 za w這穎n prac. Starsza z nich powiedzia豉 „Cmentarz teraz wygl康a jak park, widoczne s nagrobki, mo積a tu postawi 豉wk i odpocz望”.

Po sko鎍zonej pracy zrobili鄉y pami徠kowe zdj璚ia, pomodlili鄉y si nad grobami i za酥iewali鄉y „Bark”. Byli鄉y dumni z naszej pracy.

Jakub

12 lipca 2017

Z racji tego, 瞠 tego dnia na Ukrainie obchodzono 鈍i皻o, postanowili鄉y pojecha na wycieczk do Lwowa. Po pysznym 郾iadaniu wyruszyli鄉y wraz z przewodnikiem Pani Lub (Polka mieszkaj帷a we Lwowie) do Lwowa. Podczas jazdy Pani przewodnik opowiada豉 nam histori i ciekawostki o tym mie軼ie. Zwiedzili鄉y miejsce mordu profesor闚 Politechniki Lwowskiej. Nast瘼nie wybrali鄉y si na spacer po Parku Stryjskim, zobaczyli鄉y tam pawilony, zabytki architektury oraz mn鏀two ciekawych okaz闚 drzew i wiewi鏎ek. Kolejnym punktem naszej wycieki by cmentarz ㄊczakowski, na kt鏎ym mogli鄉y zobaczy Panteon Zas逝穎nych Mieszka鎍闚 Lwowa, gr鏏 najm這dszego obro鎍y Lwowa, gr鏏 patrona ubogich i chorych, nagrobek Zbigniewa Herberta z odnowion tablic, mogi喚 Marii Konopnickiej. Na Cmentarzu Orl徠 Lwowskich w kaplicy wpisali鄉y si w ksi璕 pami徠kow. Zapalili鄉y znicze i odm闚ili鄉y modlitw. Na obiad udali鄉y si do restauracji „Lwowski Spektakl”, gdzie zjedli鄉y barszcz oraz kurczaka w sosie grzybowym i ziemniakami a na deser lody. Po posi趾u wyruszyli鄉y na lwowski bazar, gdzie ka盥y z nas zakupi sobie przer騜ne pami徠ki. Wr鏂ili鄉y do Kr鏊ina pe軟i wra瞠.

Martyna i Julia

13 lipca 2017

Wkraczamy na nowy teren. Cmentarz w Barze ju za nami, wi璚 czas przej嗆 do kolejnego punktu naszej pracy- cmentarz w S御iadowicach. Gdy byli鄉y tu pierwszy raz w zesz造m roku mieli鄉y wra瞠nie, 瞠 czeka nas ogrom pracy. I tak te by這. Lecz w tym roku, gdy my郵eli鄉y, 瞠 tej pracy jest niewiele, okaza這 si, jak bardzo si mylili鄉y. Wszystko by這 zaro郾i皻e i zaniedbane, ale od razu wiedzieli鄉y co trzeba by這 zrobi, wi璚 szybko wzi瘭i鄉y si do pracy. Dominik oraz Pan Bogumi wkroczyli z kosami, a reszta zaj窸a si plewieniem, grabieniem, malowaniem liter na nagrobkach. Pracy by這 wiele, lecz dzi瘯i hojno軼i ksi璠za, mogli鄉y przyspieszy, poniewa u篡czy on nam dodatkowego sprz皻u. Na przerw Ksi康z zaprosi nas na pocz瘰tunek, kt鏎y zjedli鄉y z wielk ochot, a nast瘼nie opowiedzia histori ko軼io豉 (klasztoru) pod wezwaniem 鈍. Anny. Nauczy nas tak瞠 pie郾i, kt鏎a jest 酥iewana podczas zas豉niania cudownego obrazu, mieszcz帷ego si w g堯wnym o速arzu tego ko軼io豉. Uczestniczyli鄉y te w spotkaniu z ukrai雟k m這dzie膨, kt鏎a go軼i豉 u Ksi璠za na p馧koloniach.

Daniel

14 lipca 2017

Ostatni dzie pracy na cmentarzu w S御iadowicach by nie lada wyzwaniem. Na cmentarz dotarli鄉y ok. godz. 11.00. Gdy dojechali鄉y na miejsce, okaza這 si, 瞠 odbywa si tam pogrzeb, wi璚 nasze prace musia造 zosta wstrzymane. Jednak瞠 mogli鄉y zaobserwowa jak wygl康a rzymsko-katolicki obrz康ek pogrzebowy na Ukrainie. Po pogrzebie ka盥y zacz掖 swoj prac. Jedni zawieszali wst捫ki, drudzy grabili lub kosili, czy軼ili nagrobki. Ponownie na pocz瘰tunek zaprosi nas Ksi康z Proboszcz. Posi貫k ten da nam si do dalszej pracy. Wydawa這 si, 瞠 zaj耩 nie by這 ko鎍a, lecz po kilku godzinach wyt篹onego wysi趾u, uda這 si nam uprz徠n望 ca造 cmentarz. Niestety, jak w ka盥ej pracy, zdarzaj si wypadki. Tak by這 i tym razem. Nasza Pani dyrektor rozci窸a r瘯 o wystaj帷y drut, Pani Jadzi robak wpad w oko (dos這wnie i w przeno郾i). Szymon przeci掖 d這, a Martyna zgubi豉 cz窷ci od jednego z sekator闚. Pomimo tych zdarze dzie zako鎍zyli鄉y z這瞠niem ho責u poleg造m na tym cmentarzu. Zm璚zeni i wyczerpani wr鏂ili鄉y do domu. Tam zjedli鄉y przepyszn kolacj, po kt鏎ej wszyscy poszli鄉y spa.

Karolina

15 lipca 2017

O godzinie 10.00, po jak zawsze pysznym 郾iadaniu, wyruszyli鄉y do miejscowo軼i Stoja鎍e by pom鏂 Pani Marii w przygotowaniu-posprz徠aniu ko軼io豉 do odpustu, kt鏎y mia si odby nast瘼nego dnia. Musieli鄉y w這篡 du穎 si i wysi趾u by doprowadzi ko軼i馧 do porz康ku. Wszystkie prace zaj窸y nam oko這 3 godzin (wytrzepali鄉y dywany, wymienili鄉y knoty i olej w 鈍iecach, ubrali鄉y o速arz, wytarli鄉y 豉wki, sprz徠n瘭i鄉y zakrysti, ustawili鄉y kwiaty). Podczas tych wszystkich prac towarzyszy豉 i czuwa豉 nad nami sowa, kt鏎 zamieszkiwa豉 ko軼i馧. Po wysprz徠aniu 鈍i徠yni udali鄉y si na cmentarz w Tulig這wach, ko這 Kr鏊ina, czyli na miejsce naszego g堯wnego zadania na dzisiejszy dzie. Tak jak na poprzednich cmentarzach wycinali鄉y traw, zaro郵a, czy軼ili鄉y nagrobki, zawi您ywali鄉y bia這-czerwone wst捫ki i zapalali鄉y znicze. Prace wykonali鄉y w 70 % r璚znie, poniewa kosa spalinowa w pewnym momencie odm闚i豉 pos逝sze雟twa. Po powrocie do domu i zjedzeniu pysznej obiadokolacji pojechali鄉y do S康owej Wisznii, gdzie zostali鄉y ugoszczeni na plebani przez ksi篹y franciszkan闚. Pocz瘰towali oni nas lodami, napojami, oraz ciastkami. Po bardzo aktywnym dniu wr鏂ili鄉y do domu.

Sara

16 lipca 2017

Rano udali鄉y si na odpust do Stoja鎍闚, gdzie znajduje si obraz Matki Boskiej Szkaplerznej. Msza 安i皻a by豉 bardzo uroczysta. Nasza grupa czynnie w陰czy豉 si obrz璠y towarzysz帷e mszy. Dominik by ministrantem, Martyna oraz Julia nios造 chor庵wie podczas procesji. Na odpust zjecha這 si wiele ludzi o r騜nych wyznaniach z okolicznych miejscowo軼i. Po sko鎍zonych uroczysto軼iach odpustowych mogli鄉y porozmawia z miejscow ludno軼i, opowiedzie im o naszej akcji „Mogi喚 Pradziada Ocal od Zapomnienia” i zrobi pami徠kowe zdj璚ia. 安i徠eczny obiad zjedli鄉y u Marii i Marianny. O godzinie 17.00 uczestniczyli鄉y w koncercie przygotowanym dla nas przez mieszka鎍闚 Kr鏊ina. Wykonawcami programu s這wno-muzycznego dotycz帷ego historii Kr鏊ina byli doro郵i, dzieci i m這dzie. Po koncercie nasza grupa szybko zintegrowa豉 si z wykonawcami. Wsp鏊nie 酥iewali鄉y piosenki polskie.

Szymon

17 lipca 2017

Dzie ten przeznaczyli鄉y na zwiedzenie S康owej Wiszni, Gr鏚ka Jagielo雟kiego oraz Rodatycz. Przewodnikiem naszym by mieszkaniec S康owej Wiszni. Poznali鄉y histori tych miejscowo軼i i zachwycili鄉y si po這瞠niem i ich architektur. Ogromne wra瞠nie wywar豉 na nas stacja w Rodatyczach, poniewa by這 to miejsce zbi鏎ki i wyjazdu ludno軼i przesiedlanej. Po po逝dniu zrobili鄉y ostatnie zakupy przed naszym powrotem do Polski.

Jakub

Do g鏎y





Dla rodzic闚

moodle
Muzeum drzewa

Regionalne Projekty Badawcze

Linki

Narodowy Memoria M這dzie篡

Projekt pomnika